Dịch thuật

nguyentrongtao.jpg

THƠ TR TÌNH XERGÊY ÊXÊNIN

NGUYỄN TRỌNG TẠO chọn dịch và giới thiệu

(Hoàng Ngọc Hiến và Ngọc Đào hiệu đính)

ĐÔI LI KHI XEM LI BN DCH

Năm 1980, trong khi học tiếng Nga, tôi mượn được của anh Nguyễn Ngọc Đào tuyển tập Thơ và Trường ca của X. Esenin. Tôi vốn rất thích nhà thơ huyền thoại này, nên đã cố gắng tập dịch thơ để học. Nhưng thơ Esenin có rất nhiều từ cổ rất khó, tôi đến nhờ anh Đào chỉ dẫn, vì anh là tiến sĩ Sử học ở Nga thông thạo ngôn ngữ Nga cổ. Anh Đào lại khá yêu thơ, nên trong khi chỉ dẫn, anh đã dịch nghĩa cho tôi khá nhiều bài thơ khiến tôi vô cùng thích thú. Chính vì thế mà suốt một tháng liền, tôi đã say mê dịch được gần 40 bài thơ và trường ca của Esenin. Phải thú thật rằng, mỗi lần dịch xong một bài thơ, tôi thấy hứng khởi như chính mình vừa làm ra bài thơ đó. Tôi đưa bản dịch nhờ anh Đào xem lại. Anh Đào rất thú vị về sự cố gắng của tôi, chỉ dẫn cho tôi những chỗ sai hoặc chưa sát ý, và tôi đã làm theo sự chỉ dẫn của anh. Sửa chữa xong, tôi nhờ anh Đào xem lại lần cuối, rồi nhờ anh Hoàng Ngọc Hiến xem lại một lần nữa. Hai anh đều bảo bản dịch rất có cảm xúc. Được động viên, tôi liền viết một bài viết dài về Esenin đính kèm theo bản dịch thơ. Hồi đó ở ta chưa hề in thơ Esenin thành tập, mà chỉ được đọc một số bài thơ dịch in rải trên báo chí của các nhà thơ như Xuân Diệu, Tế Hanh, Bằng Việt, Anh Ngọc… Vì vậy bản dịch đánh máy của tôi được một số bạn bè mượn xem, và có người đã cẩn thận chép lại. Có người bảo tôi đưa in, nhưng với vốn tiếng Nga quá hạn hẹp, tôi không đủ tự tin để đưa bản dịch cho các tòa soạn báo. Bản dịch này đã nằm trong lai cảo của tôi suốt 25 năm nay.
Khi tìm kiếm những bản thảo cũ, tôi bắt gặp tập bản thảo này. Một số bài đã bị thất lạc, chỉ còn lại gần 30 bài. Sau 25 năm, đọc lại bản dịch xưa, tôi vẫn nhận lại được những cảm xúc tươi tắn thuở nào. Và tôi nghĩ rằng, bản dịch này có thể cung cấp thêm cho bạn đọc một số bài thơ Esenin chưa hề được giới thiệu ở ta, bên cạnh một số bài đã có người dịch mà tôi đã mạo muội dịch lại theo cảm xúc riêng của mình. Hy vọng góp thêm một chút xíu cho những ai muốn tìm hiểu Esenin, một hồn thơ tuyệt vời của đồng quê Nga đầu thế kỷ XX.

Hà Ni, 24.9.2006

XERGÊY ÊXÊNIN
NHÀ TH
Ơ CA THIÊN NHIÊN VÀ CON NGƯỜI

X. Ê-xê-nin sinh ngày 21 tháng Chín năm 1895 tại làng Ku-dơ-min-xki, thuộc tỉnh Ria-dan của nước Nga. Năm lên năm tuổi, cái tuổi có thể tự mình cắp sách đến trường, cậu bé Ê-xê-nin cũng đặt bước chân thơ trẻ của mình vào thế kỷ XX. Lên chín tuổi, Ê-xê-nin đã bắt đầu làm thơ, nhưng đến năm 18 tuổi, thơ anh mới được đăng báo. Những bài thơ về thiên nhiên làng quê Nga của anh từ đó làm xôn xao dư luận người đọc, và lập tức, anh trở thành một nhà thơ nổi tiếng, được đặc biệt hâm mộ. Đúng như lời tâm sự của Ê-xê-nin với mẹ từ trước, trong một bài thơ nho nhỏ của mình:

Ngày mai mẹ thức con dậy sớm

M ca ra cho ánh sáng vào nhà

Người ta bo con sp thành thi sĩ

Ni tiếng, và, mt thi sĩ người Nga.

Phải chăng, người ta hâm mộ thơ anh vì thơ anh đẫm ướt tâm hồn Nga? Điều đó quá rõ ràng. Cho đến nay, trước những cửa hàng sách, người ta vẫn sắp hàng dài để mua thơ Ê-xê-nin khi thơ của anh vừa được tái bản. Chỉ tính trong những năm sáu mươi (thế kỷ XX), tuyển tập thơ Ê-xê-nin đã được tái bản nhiều lần ở Liên Xô với số lượng 12.000.000 bản, và chỉ đủ bán cho những người đã đặt hàng trước.

Thơ Ê-xê-nin giàu nhạc điệu, được nhiều nhạc sĩ phổ nhạc, và là những bài hát hay. Người ta cũng sáng tác khá nhiều bài hát về Êxênin rất được thanh niên Liên Xô ưa thích.

Êxênin là nhà thơ lớn của Nga và Liên Xô. Khi nhắc đến nền thơ Xô-viết, người ta thường kể đến Ê-xê-nin cùng với Blốc, Maiakôvxki. Êxênin cũng là nhà thơ lớn của thế kỷ XX, tiếc rằng, cuộc đời nhà thơ kết thúc quá sớm – Ê-xê-nin qua đời năm 30 tuổi.

*

Trong “Chân dung văn học”, khi viết về Ê-xê-nin, nhà văn Gorki kể lại rằng, cái chết của Ê-xê-nin đã làm sống lại trong ký ức của ông câu chuyện một cậu thiếu niên nông dân tình cờ đến thành phố Kralốp trên đảo Capri và bị lạc trong thành phố này. “Cậu ta đi loanh quanh mãi trên các phố, không sao thoát ra ngoài để trở về cảnh đồng rộng quen thuộc của cậu. Và cuối cùng, cảm thấy thành phố không chịu buông tha mình, cậu đã quỳ xuống đọc kinh cầu nguyện và đứng trên cầu nhảy xuống sông Vixoa, hy vọng dòng sông sẽ đưa mình trở về đồng ruộng. Người ta đã vớt được cậu bé lên, nhưng cậu đã chết vì những vết thương của mình…”.

Ê-xê-nin cũng có thể chết một cách ngây thơ đến tuyệt đẹp giống như cậu thiếu niên kia, nếu như vì một lý do gì đó buộc anh phải lìa xa tình yêu nông thôn Nga của mình. Tình yêu nông thôn Nga của anh là hàng trăm bài thơ của anh, nông thôn mà ở đó những ngôi nhà gỗ tuyết phủ trắng mùa đông, những cánh đồng vàng ánh trăng mùa gặt, những dòng sông, ngọn núi, hàng cây luôn phát ra một thứ ánh sáng rực rỡ sắc màu, những đàn bò, con chó, bầy gà luôn gần gũi như bạn bầu thân thiết, và đặc biệt là những người nông dân gắn cả cuộc đời với ruộng đồng, với nước Nga tươi đẹp đượm buồn. Cảnh và người của nông thôn trong thơ Ê-xê-nin sống động đến kỳ lạ. Bởi vì, nó luôn sống động trong hồn anh:

Và thơ con có mt dòng sa chy

Dòng sữa của đàn bò của mẹ, của nhà ta

Đủ biết Ê-xê–nin yêu mẹ và yêu đàn bò đến nhường nào. Tình yêu ngỡ có thể trông thấy được, trắng trong và chầm chậm. ngọt ngào rỏ vào lòng người như dòng sữa chảy miệt mài qua năm tháng. Có được sự sống động ấy chính là nhờ tấm lòng cảm thông hoà nhập sâu sắc với cuộc đời, và đặc biệt là đối với tất cả mọi sinh vật ở chung quanh nhà thơ. Phải nói, Ê-xê-nin là người cảm thông thương yêu mọi sinh vật như đọc được mọi buồn vui của chúng. Đối với anh, buồn vui của mọi sinh vật là buồn vui của chính mình. Những nỗi buồn vui ấy trong thơ anh được thể hiện một cách tài tình tuyệt vời với những hình ảnh có sức lay động lạ lùng như là chỉ có ở một con người được sáng tạo ra vi tư cách là mt cơ quan ca thiên nhiên và ch đ làm thơ v thiên nhiên mới có thể nhận bắt được. Gorki đã một lần nhận xét như vậy. Ta hãy nghe Ê-xê-nin tả vầng trăng mà con chó mẹ bỗng nhìn thấy sau khi bầy chó con mới đẻ của nó vừa bị người ta bắt mang đi một cách tàn nhẫn:

Trên mái nhà, trăng mc

Ging như mt chó con.

Và Ê-xê-nin nhận thấy chó mẹ khóc:

Đôi mt nó bng lăn

Nhng sao vàng xung tuyết:

Ở một bài thơ khác, Ê-xê-nin lại thấy:

Sáo va đi va chy

Trên đt cày đng xa

Tại sao lại có thể thấy được sáo vừa đi vừa chạy chứ không phải là sáo chỉ đi hoặc là chỉ chạy? Tôi có cảm giác như lúc khởi lên câu thơ này, Ê-xê-nin phải hoà tan mình vào trong những luống đất màu mỡ vừa được lưỡi cày lật lên để ngắm nhìn những con sáo đang cuống quýt nhặt mồi vậy.

Không có sự cảm thông ghê gớm với muông thú, làm sao Ê-xê-nin có thể viết được những câu thơ như thế này:

Mt tiếng qu kêu m

Trong sâu thm sâu h nước

Một con gà rừng đen

Gi đêm v chm chp

Hoặc:

Và ngoài sân bao con gà cc

Đang gáy lên bài hát ban trưa

Qua đôi mắt và tâm hồn Ê-xê-nin giữa những sinh vật cũng có sự cảm thông đặc biệt với nhau:

Vi tôi, đàn bò hin

Luôn gt gù trò chuyn

Khiến cây si tr li

Buông cành xung dòng sông

Nhắc đến Ê-xê-nin cũng có nghĩa là nhắc đến thiên nhiên Nga của anh. Có nhiều nhà văn nhà thơ Nga đã dành cả đời mình cho thiên nhiên Nga, nhưng Ê-xê-nin có tài kỳ lạ trong việc vẽ phong cảnh bằng những câu thơ giản dị. Những bức tranh thiên nhiên của anh là những bức tranh thuốc nước, màu sắc thật là hài hoà, nhưng không phải vì thế mà thiếu đi những ấn tượng độc đáo. Chính sự kết hợp hài hoà màu sắc và bố cục, làm tôn lên một cách bất ngờ cái anh định tập trung mô tả. Và nhờ vậy, xem những bức tranh thiên nhiên Nga của anh, người ta mãi nhớ nó và mãi còn run rẩy lên vì nó. Hình ảnh mà ta dễ nhớ nhất của anh là cây cỏ. Cây cỏ trong thơ Ê-xê-nin lúc nào cũng ánh lên, phát sáng lung linh. Hầu như ánh sáng từ cây cỏ là sự phản chiếu ánh lửa từ đôi mắt thăm thẳm của thi sĩ. Có người nhận xét rằng, Ê-xê-nin có đôi mắt cháy rực một ánh lửa buồn rười rượi. Nhận xét ấy dường như không thật thoả đáng với những bài thơ anh viết ở tuổi thiếu niên. Nhưng dù sao thì đôi mắt của Ê-xê-nin cũng có lửa, và nhờ vậy nó đã khiến cho thiên nhiên phát sáng lung linh chung quanh anh. Sự phát sáng này xảy ra rất nhiều lần trong thơ Ê-xê-nin:

– Muôn chi non ngm tuyết

Chĩa bc lên nn tri

– Và ht tuyết vn cháy

Trong ánh la bng vàng

– Còn bình minh chm rãi

Đi vòng theo chung quanh

Vi muôn vàng bc mi

Rc êm lên lá cành

– Trên gò đt cây bch dương, cây bch dương

Trong trăng sáng lên như thanh bc

– Bên ca s mt ánh trăng. Bên ca s mt ngn gió

Thi vào cây bch dương – cây nến, cây bc ca tôi

Tài  quan sát của đôi mắt có lửa Ê-xê-nin quả là không lẫn với ai khác. Sự độc đáo của thơ anh đôi khi làm người đọc sửng sốt, đến phải xuýt xoa:

xa kia v phía dòng sông

Như mt gii np vin lông thú

Câu thơ không dùng đến một tính từ chỉ màu sắc nào, vậy mà cảnh vật hiện lên hết sức rõ nét trong các mảng tối, sáng của nó. Và đây là những đống cỏ trên cánh đồng bên sông lúc hoàng hôn xuống:

Màu hung nhng đng c

Trông ging bao nhà th.

Tài quan sát của Êxênin thật lạ, thật tinh vi:

Rng ngp hoàng hôn xanh

kín c tng quãng trng.

Không gian trong thơ Êxênin là một không gian rực rỡ sắc màu. Sắc màu của không gian trước hết là màu sắc của mặt trời. Ê-xê-nin ít tả trực tiếp về mặt trời, không phải vì mặt trời quá chói chả khiến mắt anh không thích nhìn mãi vào nó, mà vì anh biết cái đáng quan tâm nhất của mặt trời là cái gì. Đó là ánh sáng. Và trong muôn vàn ánh sáng do mặt trời toả chiếu, anh đặc biệt quan tâm đến bình minh và hoàng hôn. Nói đến bình minh và hoàng hôn cũng chính là nói đến mặt trời.

Hoàng hôn như một quyển kinh thánh đỏ

Đang cu nguyn nhng tin lành.

Thi sĩ Ê-xê-nin 15 tuổi đi trong ánh “bình minh cháy đỏ mặt hồ”, đã thấy:

Bên đường muôn đm nng bay

Và tôi ngp gia mê say sc màu

Tôi hôn bông nắng đỏ au

Ngt ngây xin gi mai sau cho mình.

Tại sao lại giữ cho mình? Bởi những tia chớp hạnh phúc không phải lúc nào cũng có được dễ dàng.

Đấy là biểu hiện của một tâm hồn khát khao hạnh phúc. Đối với Ê-xê-nin, bình minh là biểu tượng cho tương lai tươi sáng, cái tương lai đẹp đẽ trong giấc mơ của cậu bé chăn bò:

Quên đi ni nhc nhn

Tôi ngủ trên khúc gỗ

Trong mơ, bình minh đ

Rước l bên sui trong.

Và chính ánh sáng của mặt trời ấy góp công cùng thi sĩ tô điểm màu sắc cho không gian tuyệt diệu thêm lên. Những làn mây, ngọn gió luôn ánh lên màu sắc lạ:

– Mây phng xp bt vàng

Cun tròn trên rng vng

– Gió thi nh đường cu vng vàng rc

Dưới nhng làn mây xp đng quê.

Nhưng trong không gian thiên nhiên này, trăng dường như được Ê-xê-nin miêu tả với xúc cảm thần tình lạ lùng nhất. Thơ cổ kim đông tây đã mang đến cho con người biết bao vầng trăng kỳ diệu rồi, vậy mà vầng trăng tuyệt đẹp này của đồng quê tưởng khó mà gặp được nếu không có thi sĩ Ê-xê-nin trên đời này:

Trăng như qu lc bng vàng

Nhp thi gian đ mơ màng mưa êm.

Và đây, lại một vầng trăng kỳ lạ nữa:

Ôi, giá được mm cười trên đng r

Dùng ming ca vng trăng nhai cng rơm này.

Ta có thể gặp trăng rất nhiều lần trong thơ Ê-xê-nin, vầng trăng nào cũng lạ, ánh trăng nào cũng lạ. “Và ánh trăng đã buông – Nhng dây cương vàng chói”… Tôi muốn trích thêm nhiều nữa, nhưng thật không nên làm cái công việc tẩn mẩn ấy. Chỉ biết là, trăng luôn ám ảnh Ê-xê-nin suốt cuộc đời thi sĩ, như là trường hợp Hàn Mặc Tử ở ta vậy. Trong thơ Ê-xê-nin, ánh trăng luôn tràn trề, nhưng đấy là thứ ánh trăng không vương bụi, ánh trăng trong suốt. Nỗi ám ảnh ấy khiến Ê-xê-nin viết được một câu thơ rất lạ:

Chiếc mũ sau vòm cây – vng trăng ln mun.

Cho đến năm cuối cùng cuộc đời, vầng trăng vẫn ám ảnh thi sĩ, mặc dù khi ấy, vầng trăng đối với anh không còn tươi đẹp như xưa nữa, mà day dứt một nỗi buồn ảm đạm. Tuy vậy, cái vầng trăng buồn vẫn hiện lên trong thơ anh như là nó chỉ hiện lên một lần duy nhất trong vũ trụ:

Đng ni tuyết, mt mt trăng màu trng.

Mặt trăng buồn đến lạnh người, mặt trăng màu trắng, nhưng đó vẫn là cái nỗi buồn dịu muốt – nỗi buồn Ê-xê-nin.

Nếu tả thiên nhiên mà chỉ để tả thiên nhiên thôi, thì dù có tài hoa đến mấy, cũng mới là tài hạng hai. Thiên nhiên trong thơ Ê-xê-nin là thiên nhiên của lòng người hoà nhập. Nói cách khác, thiên nhiên đã thở bằng hơi thở Êxênin, sống bằng sức sống Ê-xê-nin, cảm và nghĩ bằng trái tim thi sĩ. Sự tả cảnh trong thơ Ê-xê-nin bao giờ cũng như để chuẩn bị cho một cái gì đó sâu xa hơn, nói chính xác là sự tả cảnh tự mang trong nó cái gì sâu xa ấy. Đó là lòng người. Bài thơ “Đã chiều rồi” viết năm 15 tuổi, khi Ê-xê-nin đứng “ng đu vào dương liu bên đường” nhìn ra cánh đồng làng là một bài thơ giàu mẫn cảm, giàu tâm trạng. Ở đây, Ê-xê-nin không có ý định phản ánh hiện thực già nua của nước Nga khi tả cảnh đồng quê, nhưng chính sự mẫn cảm thi sĩ đã làm sống lại hiện thực này:

xa kia v phía dòng sông

Như một giải nẹp viền lông thú

Có c già gác đng bun ng

Gõ trin miên vào chiếc mõ đã già.

Ở một bài khác, một bài gần như hoàn toàn tả cảnh, vậy mà khi kết thúc bài thơ, một hồn người bỗng hiện lên, choáng ngợp cảm xúc của ta:

Anh cu mong thm lng

Cho số phận của em!

Người ta say mê thiên nhiên trong thơ Ê-xê-nin là bởi vậy. Tấm lòng nhà thơ luôn được ký thác vào thơ một cách đắm đuối nhất. Niềm vui đắm đuối đã đành, nỗi buồn cũng đắm đuối. Bạn cứ tưởng tượng xem, có một con người không hề yêu cũng không hề ghét… Thật vô duyên biết chừng nào! Tôi không muốn nói thiên nhiên trong thơ Ê-xê-nin là một thiên nhiên tuyệt vời duyên dáng, nhưng kỳ thực là vậy, bởi nó chứa một tâm hồn cao đẹp được bộc lộ đến tận cùng với vẻ duyên dáng trời cho.

Cây rung lên khe kh

Anh đã yêu tiếng đng bun, có l

Trước mùa thu.

Đấy, Ê-xê–nin đã trò chuyện với cây dương – với thiên nhiên như vậy đấy, như là trò chuyện với người tình say đắm của mình!

*

Nếu như con người là đối tượng đáng được hưởng sự cảm thông, lòng yêu thương hơn tất cả mọi vật, thì Ê-xê-nin là nhà thơ đã dành hết thảy sự cảm thông, lòng yêu thương của mình cho con người. Suy cho cùng sự cảm thông, lòng yêu thương của anh đối với mọi vật cũng chính là một biểu hiện vì con người mà thôi. Năm cuối cùng của đời mình, Ê-xê-nin vẫn ca hát cề con người:

Đt nước màu xanh. Và vui làm sao

Tâm hn tôi bán c cho bài hát

Như vì Ghe-li-a trong bóng nhng vòm cây.

Con chim s ôm hoa hng thơm ngát.

Trước đó 13 năm, trong bài thơ “Nhà thơ”, Ê-xê-nin từng khẳng định:

Ai đã yêu con người như thể những anh em

Và c quyết dám kh đau vì h?

– Nhà thơ

Nhà thơ đã t do làm tt c

Mà bao nhiêu người khác chng th làm.

Nhưng chúng ta cũng có thể dễ dàng nhận thấy, con người trước hết trong thơ Ê-xê-nin là con người nông dân, những con người gần gũi với thi sĩ từ thuở anh mới lọt lòng mẹ. Và thực ra, chính anh cũng là một tế bào trong cộng đồng làng quê nông dân ấy. Cho nên, sự đồng cảm của anh với những con người nông dân dường như là sự đồng cảm tuyệt đối. Anh hiểu người mẹ khi ở “Trong nhà”, “M không bao gi ngh ngơi – Dáng lưng còm đi li”, và khi đứa con đi xa, mẹ luôn mong ngóng tin con:

Quãng đường vắng mẹ thường đi

Mình choàng chiếc áo dân quê bông sn.

Khi xa nhà, anh tự hỏi “ đâu nhà ca b tôi – Tm lưng còm sém nng tri tháng, năm”, và khi trở về nhà sau bao năm xa cách, anh bỗng ngỡ ngàng trước đứa em gái “không mt chút ngi ngn – M quyn sách to như Kinh thánh – Quyn Tư bn – Và nói v CácMác – Nói v Ăngen…” – Ở đây, sự ngỡ ngàng xảy ra bởi những gì quá quen thuộc trước đó mà thôi. Sự đồng cảm lớn với người nông dân đã giúp Ê-xê-nin phát hiện ra những vẻ đẹp ẩn giấu trong họ từ lâu. Đấy là câu chuyện riêng tư của người chăn bò với cây dương liễu tơ non bên hồ nước vắng vẻ. Ê-xê-nin nghe được người chăn bỏ hỏi cây dương: “Gió đã thì thm gì vi em – Cát đã nói gì vi em?...” Người ta có thể hỏi những lời như vậy không đến nỗi khó khăn lắm, nhưng nghe được những câu trả lời như thế này của cây dương thì không phải ai cũng dễ dàng nghe được:

“Ôi, người bn tò mò ơi

đây dưới đêm sao

Có mt người chăn bò va khóc.

Khi ánh trăng trang sc

Trên nhng tán cây xanh

Anh y đã ôm tôi tht cht

Đôi bp chân cóng rét đ trn.

C như vy anh th dài não rut

Nói dưới tiếng đng ca lá cành:

– Vĩnh bit b câu ca anh

Đến nhng mùa chim sếu!…”

Đấy là sự phát hiện tài tình ra hạnh phúc của những người nông dân trong lao động vất vả cực nhọc của họ, cái niềm hạnh phúc mà nếu là người không có sự đồng cảm sâu sắc với người nông dân, không thể nào thấy được:

Hnh phúc cho nhng người khi nhn thy

Nim vui trong ni bun chăn bò ca mình.

Tôi muốn nhắc lại một lần nữa: Niềm vui trong nỗi buồn chăn bò của mình… Và cũng chính vì vậy mà Ê-xê-nin, anh luôn mang trong mình niềm day dứt về sự lam lũ khổ đau, bị chà đạp tàn nhẫn của người nông dân Nga. Cho mãi về sau, khi nước Nga đã được giải phóng bằng Cách mạng tháng Mười, niềm day dứt ấy vẫn in đậm trong thơ Ê-xê-nin:

Sao ri em, đng ni ca chúng ta

Ôi đng ni mn mà cát trng

Và ai đó không lỗi lầm bị dẫm

Và đau thương có tht ca ai xưa?

Tình yêu người nông dân cũng chính là khởi nguồn tình yêu con người nhân loại lớn trong thơ Ê-xê-nin. Con người, đối với Ê-xê-nin, nếu không có nó thì trái đất sẽ chỉ là một quả cầu chết. Ê-xê-nin là người biết nhận ra sự cô đơn ghê gớm khi chung quanh mình vắng bóng con người, hoặc trống vắng tình yêu của con người. Anh cảm thấy không thể ngủ được khi nằm một mình trong căn phòng giữa đêm mênh mông, và không thể chịu được sự cô đơn, anh thoát khỏi căn nhà để tìm đến với con người:

Đêm không ng. Đêm không ng

…….

Ra đi hỡi trái tim nhỏ của tôi

Nghe bài hát người chơi đàn guxli, nghe bài hát

Và khi đến được với con người rồi, không còn cô đơn nữa, nhà thơ sung sướng đến reo lên:

Tôi say đm trong tuyt vi v đp

Ca người con gái dưới trăng đêm

Tôi s nhy theo đàn guxli y

Và s xé tan chiếc khăn cưới ca em!

Dĩ nhiên là chàng trai Ê-xê-nin không xé tan chiếc khăn cưới của người con gái mà anh say mê ấy, nhưng tình yêu con người ở anh quả là đến mức có thể làm được điều ấy, thậm chí còn mạnh mẽ hơn nữa:

Tôi s mang em vào tháp g ti đen

Vào khu rng xanh vào nơi xa vng

Những sườn núi – tôi sẽ mang em đến

Bình minh cây anh túc mm cười.

Những đoạn thơ trên trong bài thơ Ê-xê-nin viết năm 16 tuổi, cái tuổi vừa qua thời niên thiếu để trở thành người lớn, cái tuổi mà tình yêu cuộc đời toát ra mãnh liệt nhất với sự tươi mới của nó. Nhưng không phải vì thế mà trở thành ngông cuồng, lố bịch. Đấy là sự hồn nhiên không thể cưỡng của tuổi trẻ, cũng là điều đáng cảm thông nhất của con người. Niềm cảm thông và tình yêu thương lớn của thi sĩ đã giúp Ê-xê-nin nhận ra được “trên sóng hào quang ca sao – Nhng kh đau đang ước vng”, và càng tin yêu hơn “tiếng rì rào ca dòng nước mnh”. Lòng tin vào sự vươn tới của con người trong thơ anh thật mãnh liệt:

Có nghe không, hoa hng đang gc xung

Đang ra tan. Bài hát vn vang lên?

Nói đến tình yêu con người trong thơ Ê-xê-nin, không thể không nhắc đến mảng thơ tình của anh. Đấy là những bài thơ tình vào loại “gối đầu giường”, cho đến bây giờ, nó đã được rất nhiều người thuộc như thuộc ca dao. Cái hay của những bài thơ tình này không chỉ ở nhạc điệu tuyệt vời mà người ta có thể dễ dàng hát lên được, cũng không phải vì nó mô tả những tâm trạng cô đơn tuyệt vọng của tình yêu éo le, rắc rối. Điều chủ yếu, đấy là những bài thơ của tình yêu rực cháy khát vọng hạnh phúc của tuổi trẻ. Và nó được ghi lại một cách chân thực. Cảm giác như là tình yêu của chàng trai Êxênin tràn trề như thế nào, thì những dòng thơ tình yêu của thi sĩ Ê-xê-nin cũng tuôn chảy tràn trề như vậy. Tình yêu như chỉ còn có hai người với nhau.

Nghe không em – xe trượt tuyết đang phi – nghe không  em?

Tuyt diu làm sao, cùng người yêu biến vào cánh đng êm

Đấy là niềm vui sướng không thể kìm lại được, phải thốt ra thành thơ. Để rồi cùng reo lên trước thiên nhiên bao la:

i, xe trượt tuyết! Xe trượt tuyết!

con nga hung nht ca tôi

Không phải người say rượu đâu – ở xa kia

cây phong đang múa đó thôi

Và cuối cùng là:

Chúng tôi đến và hi rng: Làm sao thế cây phong?

Rồi cùng nhảy với nhau – ba người – trên tuyết trắng

như  bông.

Đấy chỉ có thể là tình cảm của người đang bốc men say. Nhưng đây không phải là men rượu, đây là men ái tình. Đối với Ê-xê-nin, tình yêu có thể làm cho người ta chấp nhận cây phong với tư cách một con người đồng điệu, một con người biết yêu say đắm và biết biểu hiện tình yêu ấy bằng sự múa nhảy nồng nàn.

Cao hơn tất cả những tình yêu bình thường phải là tình yêu với sự bộc lộ bản năng cao đẹp của con người. Nếu như bây giờ, người ta coi sự thật là biểu tượng cao cả của đạo đức, thì chính Ê-xê-nin, từ cách đây hơn nửa thế kỷ đã từng đốt lên một ngọn lửa bằng nhiên liệu sự thật trong những bài thơ tình của mình. “Tôi không nói cùng người yêu nhng li không có tht”, câu thơ như một câu thề thốt, bởi nó không phải là sự thề thốt, nó là sự giãy bày với chính mình, thi sĩ Ê-xê-nin. Sự thật bao giờ cũng mang trong bản thân nó tính hồn nhiên tuyệt đối. Thơ tình của Ê-xê-nin cũng vậy.

Người yêu hi rng: “Gió tuyết có không anh?

Đ tri đm? Hay đt lò sưởi vy?”

Tôi nói với người yêu: “Từ trên cao ấy

Đang có người tung hoa tuyết trng tinh

Hãy đt lò, hãy tri đm đi em

Anh không em, tim anh như bão tuyết!”

Một lần khác, Ê-xê-nin lại quả quyết:

Bi sinh ra là mt thi sĩ

Anh s hôn như thi sĩ mà thôi.

Có khi, ta bỗng ngạc nhiên đến sửng sốt, khi nghe Ê-xê-nin bộc lộ sự thật trong tình yêu của mình một cách chân thành đến quá mức tưởng tượng. Đấy là khi tình yêu đang dâng lên trong lòng anh trước một người con gái nơi xa lạ, và anh đã tỏ tình. Nhưng trong lời tỏ tình ấy, anh không hề dấu người con gái này, có một người con gái khác đang yêu anh:

Sa-ga-nê, em ca anh, Saganê

phương bc cũng có người con gái

Trông rt ging em, chng khác gì

Cũng có th đang nghĩ v anh đó

Saganê, em ca anh, Saganê!…

Hẳn là Saganê không nỡ chối tấm lòng chân thật đến nhường kia của người thi sĩ.

Và đây, lại là một sự thật khác, một sự thật vừa cay đắng, vừa cao thượng:

Khi mân mê bàn tay, đng làm méo đi n cười

Tôi yêu người khác mà chng yêu em

Ôi, em biết, và chc em biết lm

Tôi không phi nhìn em, cũng chng đến vi em đâu

Tôi chỉ đi qua với trái tim lặng lẽ

Và cũng ch ngoái nhìn qua ca s mà thôi.

Người đời thường cho rằng, những ai chỉ sống với bản năng thì rốt cuộc chẳng làm nên được trò trống gì. Nghĩa là anh ta thiếu sự kìm chế của ý thức, và  bởi vậy mà tự cắt đứt những sợi dây ràng buộc với xã hội. Nhưng bản năng tâm hồn Ê-xê-nin thì khác, đấy là cái bản năng người nhất, cái bản năng mà tự nó là một sự cao thượng, vừa đáng kính nể lại vừa dễ gần gũi. Đấy là khi đang yêu say đắm, anh nói với người yêu:

Người ta yêu em đến sn mòn

Người ta chiu em đến nhàu nát.

Hoặc là khi anh nói với người yêu đã bỏ anh mà đi:

S chi mt chuyn đau lòng

Tôi cn nhiu, cũng chng mong chi nhiu.

và:

Tôi không phi k mê say

Bằng âu yếm lúc cầm tay, sát kề

Vậy mà tình yêu vẫn cứ day dứt anh mãi:

Mà nụ cười – lạ lùng sao

C như bão tuyết xoáy vào tim tôi!

Tại sao nỗi buồn cứ đeo đẳng thi sĩ như bóng với hình khi tưởng như đáng lẽ phải tức giận vì nó? Vì Ê-xê-nin biết trân trọng tất cả tình yêu của mình, đấy là những gì trong sáng, đẹp đẽ và hồn nhiên nhất. Không phải ai cũng dễ dàng có được một tình yêu thực sự để  rồi được day dứt mãi về nó khi nó không còn quay lại nữa. Có cảm thông như vậy ta mới có thể thấm thía sâu sắc nỗi buồn của thi sĩ trong câu thơ anh viết:

Và bây gi, đi vi người yêu, tôi chng là gì

Tôi khóc tôi cười trong bài hát không h thân thuc

*

Nỗi buồn của Ê-xê-nin khi thì tràn ngập và nặng nề như mây chì, bão tuyết, khi thì phảng phất như những làn gió nhẹ trên đồng lúa mênh mông quạnh vắng cuối hoàng hôn. Nỗi buồn ẩn hiện trong cả những bài thơ trữ tình vui tươi lẫn trong những bài thơ cách mạng khoẻ khắn. Nhiều khi, nỗi buồn thi sĩ cũng đượm vẻ bi tráng:

Đêm như đêm nay

xanh nh

trên Ba-ku

26 bóng đen

bóng đen ca 26 người y

26

ni đau ca chúng ta

bài hát ca chúng ta.

Nhưng bao trùm Ê-xê-nin vẫn là nỗi buồn người. Nỗi buồn tưởng như không thể nào thắng nổi. Ê-xê-nin cũng đã nhiều lần nhận thấy tai hoạ của nỗi buồn. Và anh ngang tàng chỉ trích, và ngang tàng tuyên chiến với nó:

Tàn bo và kiêu hãnh

Dáng điu mi luôn luôn

Xưa máu đy trong ming

Nay máu đy trong hn

Tôi không nói vi m

Mà vi c mi người

– Tôi vp vào hòn đá

Ngày mai s lành thôi

Ngay cả khi đứng trước tượng Puskin, nhà thơ mà anh rất kính trọng nhưng đã kết thúc số phận bằng sự chiến bại trước nỗi buồn, Ê-xê-nin muốn khẳng định ý chí của mình:

Nhưng tôi là mt người trong xua đui

Tôi phi còn, và phi hát không ngng

Đ nhng bài hát ca tôi v đng ni

Mãi rung lên như tiếng ngân đng.

Một lần khác, anh đã thét lên xua đuổi nỗi buồn, như là đã vĩnh biệt nó lần cuối cùng:

Bây gi đây dù ai có các vàng

Tôi cũng không mun li nghe điu nhc kia não rut.

Oái oăm thay, cái điệu nhạc của nỗi buồn não ruột kia vẫn đeo đuổi thi sĩ như một định mệnh. Và Ê-xê-nin đã không sao chiến thắng nổi nó; câu thơ cuối cùng anh để lại là một bằng chứng của sự thất bại này:

Trên đi này, chết phi đâu là mi

Nhưng sng, tt nhiên, cũng chng mi hơn gì!

Cái chết đầy bi kịch của tính cách Ê-xê-nin như là không thể khác được. Bạn đọc của anh không ai muốn anh chết như vậy. Anh đã mang đi bao nhiêu bài thơ mà đáng lẽ chúng ta còn có thể được đọc và được buồn vui nhiều thêm lên trong cuộc đời, những tháng ngày mà chúng ta được sống trên trái đất này.

Nhng bông hoa đến t bit cùng tôi

Cúi thp xung nhng mái đu xinh nh

Mt người yêu và mnh đt ông cha

Tôi mãi mãi s không còn thy na

Chng còn gì hơn, ri li có người

– Ni bun cũ cn chi cho k chết

Mt người khác s ct li hát tiếp

Cho người tôi yêu còn b li trên đi

Người tôi yêu s yêu li mt người

Và tiếp nhn bài ca kia lng l

Có th đôi khi nh v tôi nh

Như mt cánh hoa không lp li bao gi.

Đúng như vậy, thơ Ê-xê-nin không lặp lại dọc thời gian, nó luôn luôn mới mẻ như vừa được sinh ra. “Con người của tương lai sẽ đọc Ê-xê-nin như nhân dân hiện giờ đã đọc anh. Sức sống mãnh liệt của thơ anh đã nói nhiều với họ” – (nhận định của nhà thơ N.Ti-khô-nốp).

Thơ Ê-xê-nin sống mãi là vì vậy. Rồi người những đời sau có thể quên đi rằng, trước khi đến yên nghỉ tại một nghĩa trang ở Lêningơrat, tháng 11 năm 1925, quan tài Ê-xê-nin đã được đưa quanh tượng đài Puskin… nhưng người ta sẽ không bao giờ quên thơ anh, những bài thơ thuộc về thiên nhiên và con người trên trái đất.

Hà Nội, tháng 11-1981
NGUYỄN TRỌNG TẠO

THƠ

NGÀY MAI M THC CON DY SM

Ngày mai mẹ thức con dậy sớm

Ôi mẹ thân yêu, mẹ tảo tần

Để con sẽ đi ra cồn đất nhỏ

Đón gặp người bạn quí của con

Và hôm nay con thấy ở cánh đồng

Những vệt bánh xe in trên cỏ ướt

Gió thổi nhẹ đường cầu vồng vàng rực

Dưới những làn mây xốp đồng quê

Ngày mai bình minh bạn con sẽ ra đi

Vành mũ sau vòm cây – vầng trăng lặn muộn

Và con bò đứng nhìn theo tha thẩn

Ve vẩy đuôi trên đám cỏ ven đường

Ngày mai mẹ thức con dậy sớm

Mở cửa ra cho ánh sáng vào nhà

Người ta bảo con sắp thành thi si

Nổi tiếng, và, một thi sĩ người Nga

Con sẽ hát về mẹ và về bạn

Người chăn bò, bếp lửa, đàn bò

Và thơ con có một dòng sữa chảy

Dòng sữa của đàn bò của mẹ, của nhà ta.

1917

ĐÃ CHIU RI

Đã chiều rồi

Sương muối vàng óng ánh

Phủ xuống cây tầm-ma một mình trên đồng vắng

Tôi ngả đầu vào dương liễu ven đường

Trăng lên như khác với lệ thường

Rót ánh sáng về mái nhà tôi ở

Và đâu đây có bài ca chim sẻ

Tôi nghe từ xa xa…

Thật tuyệt vời và ấm cúng dường bao

Như mùa đông bên bếp lửa

Và cây dương một mình đứng đó

Giống làm sao ngọn nến lớn giữa đồng!

Ở xa kia, về phía dòng sông

Như một dải nẹp viền lông thú

Có cụ già gác rừng buồn ngủ

Gõ triền miên vào chiếc mõ đã già…

1910

CÂY BCH DƯƠNG

Cây bạch dương đứng đấy

Bên cửa sổ nhà tôi

Muôn chồi non ngậm tuyết

Chĩa bạc lên nền trời

……

Cây bạch dương đứng đấy

Trong im lặng mơ màng

Và hạt tuyết vẫn cháy

Trong ánh lửa bằng vàng

Còn bình minh chậm rãi

Đi vòng theo chung quanh

Với muôn vàng bạc mới

Rắc êm lên lá cành…

1913

CÁNH ĐNG ĐÃ GT

Cánh đồng đã gặt, rừng nhỏ trụi trơ

Nước dâng hơi ẩm, ướt mờ sương giăng

Mặt trời lặng lẽ một bánh xe lăn

Khuất dần sau dãy núi xanh xa mờ

Nằm lim dim ngủ con đường gồ ghề

Đường hôm nay nói lời gì xa xăm

Chẳng bao lâu nữa, chắc hẳn rất gần

Đợi chờ trắng xoá mùa đông sắp về

Và trong rừng rậm tôi gặp bất ngờ

Hôm qua ở giữa sương mờ hiện lên

Trăng hung hung đỏ thành chú ngựa xinh

Trong xe trượt tuyết của mình đang phi.

1917-1918

CƠN NƯỚC LŨ CUN BÙN

Cơn nước lũ cuốn bùn

Tạo thành từng vệt khói

Và ánh trăng đã buông

Những dây cương vàng chói

Tôi ngồi trên xuồng máy

Rẽ sóng cập vào bờ

Màu hung, những đống cỏ

Trông giống bao nhà thờ

Một tiếng quạ kêu mờ

Trong thẳm sâu hồ nước

Một con gà rừng đen

Gọi đêm về chậm chạp

Rừng ngập hoàng hôn xanh

Kín cả từng quãng trống

Anh cầu mong thầm lặng

Cho số phận của em.

1910

TÔI LÀ NGƯỜI CHĂN BÒ

Tôi là người chăn bò

Lều giữa đồng vỗ sóng

Sóng khắc vào núi lớn

Những nếp vân âm thanh

Mây phồng xốp bọt vàng

Cuộn tròn trên rừng vắng

Trong giấc mơ thầm lặng

Tôi nghe thông thì thào

Chiếu xanh vào ánh chiều

Phong và dương cao thấp

Nhà của tôi bát ngát

Đồng xanh, màu xanh mềm

Với tôi, đàn bò hiền

Luôn gật gù trò chuyện

Khiến cây sồi trẻ lại

Buông cành xuống dòng sông

Quên đi nỗi nhọc nhằn

Tôi ngủ trên khúc gỗ

Trong mơ, bình minh đỏ

Rước lễ bên suối trong…

1914

TRONG NHÀ

Thoảng lên mùi men chua

Từ ngạch cửa – nơi để thùng cơvat

Những con gián đang chui vào khe nứt

Nơi bếp lò nhẵn trơn

Trên giàn kia bồ hóng đậu rung rinh

Thả xuống bếp lòng thòng như sợi chỉ

Còn trên ghế sau vò đựng muối

Vỏ trứng gà lăn lóc bao nhiêu

Mẹ như không bao giờ nghỉ ngơi

Dáng lưng còm đi lại

Con mèo già rón rén quanh chỗ để

Bình sữa tươi

Trên càng chiếc xe cày

Những gà mái liên hồi cục tác

Và ngoài sân, bao con gà cộc

Đang gáy lên bài hát ban trưa

Nơi góc nhà

Bên kia cửa sổ

Nhút nhát mấy chó con

Bò vào những chiếc vòng cổ ngựa…

1914

_____

Cơvat: nước giải khát.
Gà c
c: gà trống.

BÀI HÁT V CON CHÓ

Sáng, trong đống mì đen

Trên bao bì rách tã

Con chó mẹ đã đẻ

Bảy con chó màu hung

Nó âu yếm bầy con

Liếm từng làn lông mượt

Dưới bụng, dòng sữa tuyết

Chảy đến tận chiều hôm

Và khi gà lên chuồng

Lão chủ nhà cau có

Bỏ bảy con chó nhỏ

Vào bao tải, mang đi…

Chó mẹ đuổi theo sau

Băng qua từng đống tuyết

Rồi đứng bên vũng nước

Run rẩy với bóng mình

Khi liếm mồ hôi hông

Nó bất ngờ bắt gặp

Trên mái nhà, trăng mọc

Giống như một chó con

Nó nhìn vào khoảnh xanh

Âm thầm và buồn bã

Đến lúc mảnh trăng nhỏ

Lặn sau đồi xa xa…

Chó mẹ vẫn đứng kia

Buồn như vừa biết được:

Thức ăn ai ném cợt

Là một hòn đá con

Đôi mắt nó bỗng lăn

Những sao vàng xuống tuyết.

1915

THƯ GI M

Mẹ ơi, mẹ có còn không?

Con xin chào mẹ – lời con cuối trời

Nhà ta mái cũ xa xôi

Ánh chiều lặng lẽ không lời tuôn qua.

Người ta bảo mẹ hằng lo

Thầm buồn khi đứa con xa không về

Quãng đường vắng mẹ thường đi

Vai choàng chiếc áo thôn quê bông sờn

Mẹ nhìn trong buổi hoàng hôn

Thoáng như gặp một tin buồn xa xăm:

Trong quán rượu, một dao găm

Đã xuyên qua trái tim hồng của con?…

Mẹ ơi, xin mẹ đừng tin

Những lời ác độc rủa nguyền gió bay

Con đâu phải kẻ lưu đày

Chết không gặp mẹ dãi bày tâm tư!

Như xưa… con vẫn như xưa

Yếu mềm. Chỉ một ước mơ không nhoà:

Nỗi buồn, đau khổ chóng qua

Để con về lại căn nhà tuổi thơ.

Con về, cành nhú chồi tơ

Khi vườn tuyết trắng ngây thơ xuân về

Mẹ đừng đánh thức con, nghe

Như ngày xưa – tám năm đi qua rồi.

Những gì đã tắt, mẹ ơi

Đừng khơi dậy nữa – những lời gió bay

Đời con sớm chịu đắng cay

Nhọc nhằn thử thách dạn dày từ lâu

Cũng đừng dạy nữa nguyện cầu

Mẹ ơi, có ích gì đâu – qua rồi!

Chỉ còn có mẹ ngời ngời

Cho con ánh sáng không lời thân yêu.

Quên đi lo lắng bao điều

Đừng buồn, đừng trách con nhiều, mẹ nghe

Ngóng con… thôi mẹ đừng đi

Vai choàng chiếc áo thôn quê bông sờn…

1924

NHÀ THƠ

Tặng bạn thân Grisa

Ai đã giết nhà thơ yêu mến ấy?

– Kẻ thù!

Và đau thương có thật của ai kia?

– Người mẹ!

Ai đã yêu người như thể những anh em

Và cả quyết dám khổ đau vì họ?

– Nhà thơ!

Nhà thơ đã tự do làm tất cả

Mà bao nhiêu người khác chẳng thể làm…

Ai đã giết nhà thơ yêu mến ấy?

Và đau thương có thật của ai kia?

1912

TÔI TIN HNH PHÚC HÃY CÒN

Ôi, tôi tin, tôi tin hạnh phúc hãy còn

Và kia, mặt trời không tắt

Hoàng hôn như một quyển Kinh thánh đỏ

Đang cầu nguyện những tin lành

Ôi, tôi tin, tôi tin hạnh phúc hãy còn.

Hãy rung lên đi, rung lên đi nước Nga tuyệt diệu

Hãy hồi hộp đi ơi ngọn gió thân quen

Hạnh phúc cho những người khi nhìn thấy

Niềm vui trong nỗi buồn chăn bò của mình.

Hãy rung lên đi, rung lên đi nước Nga tuyệt diệu.

Tôi yêu sao, tôi yêu sao tiếng rì rào của dòng nước mạnh

Và trên sóng hào quang của sao

Những khổ đau đang ước vọng

Những người dân đang ước vọng

Tôi yêu sao, tôi yêu sao tiếng rì rào của dòng nước mạnh.

1917-1918

TÔI ĐI RA BÃI C

Đêm không ngủ đêm không ngủ

Tôi đi ra bãi cỏ ven sông

Tia chớp trời loé lên nhảy múa

Trong lung linh bọt nước cuộn vòng

Trên gò đất cây bạch dương cây bạch dương

Trong trăng sáng lên như thanh bạc

Ra đi hỡi trái tim nhỏ của tôi

Nghe bài hát người chơi đàn guxli, nghe bài hát…

Tôi say đắm trong tuyệt vời vẻ đẹp

Của người con gái dưới trăng đêm

Tôi sẽ nhảy theo đàn guxli ấy

Và sẽ xé tan chiếc khăn cưới của em!

Tôi sẽ đưa em vào tháp gỗ tối đen

Vào khu rừng xanh vào nơi xa vắng

Những sười núi tôi sẽ mang em đến

Bình minh cây anh-túc mỉm cười…

1911

NGHE KHÔNG EM – XE TRƯỢT TUYT ĐANG PHI

Nghe không em – xe trượt tuyết đang phi – nghe không em?

Tuyệt diệu làm sao cùng người yêu biến vào cánh đồng êm!

Một ngọn gió vui thẹn thùng e ấp

Lăn trên đồng trần tiếng chuông lục lạc

Ối, xe trượt tuyết, xe trượt tuyết – con ngựa hung nhạt của tôi

Không phải người say rượu đâu – ở xa kia cây phong đang múa đó thôi!

Chúng tôi đến và hỏi rằng: Làm sao thế, cây phong?

Rồi cùng nhảy với nhau – ba người – trên tuyết trắng như bông…

1925

SA-GA-NÊ, EM CA ANH

Sa-ga-nê, em của anh, Sa-ga-nê

Đến với em, anh đi từ phương Bắc

Anh sẽ kể em nghe những cánh đồng lúa mạch

Trong ánh trăng sóng lúa gợn tràn trề

Sa-ga-nê, em của anh, Sa-ga-nê

Đến với em anh đi từ phương Bắc

Phải chăng trăng nơi đó sáng gấp trăm lần

Dẫu có đẹp bao nhiêu, thành Si-rát

Cũng kém xanh mênh mông xứ Ria-dan

Đến với em anh đi từ phương Bắc.

Anh sẽ kể em nghe những cánh đồng lúa mạch

Sóng lúa cho anh mái tóc này

Nếu em thích, trong tay em cuốn chặt

Anh không hề cảm thấy chút mờ đau

Anh sẽ kể em nghe những cánh đồng lúa mạch.

Trong ánh trăng sóng lúa gợn tràn trề

Như mái tóc anh xoăn, em hãy đoán

Em thân yêu, hãy cười đùa thật nhộn

Chỉ xin đừng thức trí nhớ anh xưa

Trong ánh trăng sóng lúa gợn tràn trề.

Sa-ga-nê, em của anh, Sa-ga-nê

Ở phương Bắc cũng có người con gái

Trông rất giống em – chẳng khác gì

Cũng có thể đang nghĩ về anh đó

Sa-ga-nê, em của anh, Sa-ga-nê.

1924

EM K RNG…

Em kể rằng, chỉ có thần Sa-đi

Mới hôn lên ngực

Hãy gượm em ơi, lạy Chúa

Rồi một lúc nào anh học được vậy thôi.

Em kể rằng, ở Kô-ran người ta thường nói:

Phải rửa hận với giặc thù

Còn anh ở Ria-dan, từ nơi này anh hiểu:

Phải viết nhanh cho em những dòng chữ thật thà.

Em hát rằng: “Sau sông Ê-pơ-rát

Có những đoá hoa hồng đẹp hơn Nữ thần đã chết”

Nếu như anh – người giàu có trên đời

Anh sẽ đặt một điệp khúc khác hơn, tuyệt vời.

Anh sẽ hái những đoá hoa hồng ấy

Bởi một niềm ưu ái của lòng anh

Để trên khắp thế gian

Không gì hơn Sa-ga-nê yêu dấu.

Xin đừng làm khổ anh bằng những lời chỉ giáo

Vì chính anh chẳng chỉ giáo một lời

Bởi sinh ra là một thi sĩ

Anh sẽ hôn như thi sĩ mà thôi.

19.XII.1924

ĐT NƯỚC MÀU XANH VÀ VUI LÀM SAO

Đất nước màu xanh. Và vui làm sao

Tâm hồn tôi dành cả cho bài hát

Gió từ biển ơi, hãy thổi và quạt mát

Có nghe không chim sẻ gọi hoa hồng?

Có nghe không hoa hang đang gục xuống

Đang rữa tan. Bài hát vẫn vang lên

Gió từ biển ơi, hãy thổi và quạt mát

Có nghe không chim sẻ gọi hoa hồng?

Tôi – đứa trẻ, đó là điều dễ hiểu

Còn nhà thơ, nào có phải tôi không?

Gió từ biển ơi, hãy thổi và quạt mát

Có nghe không chim sẻ gọi hoa hồng?

Ghe-li-a thân mến, đừng buồn

Nhiều hoa hồng trên con đường đã nở

Nhiều hoa hồng đã gục và đã rữa

Nhưng có một hoa vẫn nở cười…
Cười cùng nhau – anh và tôi

Bởi những vùng quê yêu tha thiết

Gió từ biển ơi, hãy thổi và quạt mát

Có nghe không chim sẻ gọi hoa hồng?

Đất nước màu xanh. Và vui làm sao

Tâm hồn tôi bán cả cho bài hát

Như vì Ghe-li-a trong bóng những cành cây

Con chim sẻ ôm hoa hồng thơm ngát…

1925

BÊN CA S MT ÁNH TRĂNG

Bên cửa sổ một ánh trăng. Bên cửa sổ một ngọn gió

Thổi vào cây bạch dương – cây nến cây bạc của tôi.

Tiếng khóc cô đơn xe trượt tuyết xa xôi

Sao mà thân thuộc, sao mà xa lạ.

Bài hát âm ỉ: khóc và cười

Ở đâu rồi cây đa của tôi – cây đa thế kỷ

Ở đâu rồi một ngày xưa trong buổi lễ

Tôi cùng người yêu, xe trượt tuyết đổ kềnh?

Và bây giờ đối với người yêu, tôi chẳng là gì

Tôi khóc, tôi cười trong bài hát không hề thân thuộc.

1925

KHÓC RÊN GÌ GIÓ TUYT

Khóc rên gì gió tuyết ơi

Mà nghe như tiếng đàn người Xư-gan

Nụ cười em giá băng tràn

Cái nhìn xanh sắc như làn nước trong

Sợ chi một chuyện đau lòng

Tôi cần nhiều, cũng chẳng mong chi nhiều!

Khác nhau như sớm với chiều

Tôi từng trải, với em nhiều ngây thơ

Ấm êm cho những trai tơ

Còn tôi chỉ có những giờ đã qua

Còn tôi, chỉ có ngày xưa

Một đêm gió tuyết xa mờ… đắng cay…

Tôi không phải kẻ mê say

Bằng âu yếm lúc cầm tay sát kề

Với tôi, chẳng có nghĩa gì

Tiếng đàn rên xiết vùng quê tuyết gào

Mà nụ cười – lạ lùng sao

Cứ như bão tuyết xoáy vào tim tôi!…

1925

CON CON CHÓ

Lại hiện về những năm tháng xa xăm

Như bãi cỏ xạc xào hoa cúc dại

Chợt hình dung về một con chó cái

Đã một thời là bạn của tôi.

Tuổi trẻ tôi nay đã tắt rồi

Như cây phong mục tàn vì mưa nắng

Tôi nhớ lại một cô áo trắng

Mà con chó kia là người đưa thư

Chẳng phải ai cũng có một người thân

Nhưng với tôi, cô gái ấy là bài ca tuổi trẻ

Những bức thư tôi buộc nơi cổ chó

Cô ta chưa một lần cầm.

Cô ta chưa hề đọc một lần

Nét chữ tôi cô hoàn toàn xa lạ

Nàng cứ đứng trầm tư lặng lẽ

Bên lùm cây ven mặt nước thu vàng

Tôi khổ đau… Tôi mong đợi hồi âm…

Không chờ được, tôi ra đi… Và thế

Tháng năm qua, tôi trở thành thi sĩ

Lại về đây, bên khung cửa quen thân.

Con chó xưa đã chết từ lâu

Ra đón tôi là một con chó khác

Con nó đây, màu lông quen đã nhạt

Cất tiếng sủa chào sang sảng, non tơ.

Người mẹ nòi! Nó giống mẹ làm sao!

Để lòng tôi chỉ nghe buồn tê tái

Với nỗi đau này tôi dường như trẻ lại

Tôi lại ngồi viết những bức thư

Tôi bồi hồi nghe lại khúc ca xưa

Nhưng đừng sủa, chó ơi, đừng sủa nữa

Mày có muốn tao hôn mày không hả chó

Vì tháng năm vừa thức dậy trong hồn?

Tôi ôm hôn, tôi ghì nó vào lòng

Và dẫn nó vào nhà như người bạn…

Phải, tôi đã tong say một cô áo trắng

Nhưng bây giờ tôi lại yêu một cô áo xanh (1)

1924

(1) ANH NGC dch

TÔI NH

Nhớ luôn, em hỡi, nhớ hoài

Mái đầu em tựa, tóc ngời hào quang

Xa em giờ phải lỡ làng,

Không vui cũng chẳng dễ dàng đâu em

Anh còn nhớ mãi những đêm

Lào xào trong lá êm đềm bạch dương

Dẫu ngày khi ấy ngắn hơn,

Choàng đôi ta, ánh trăng xuân lại dài

Nhớ xưa em nói cùng tôi

“Những năm của tuổi xuân rồi sẽ qua,

Và, anh yêu quý, dần dà

Bên người yêu khác anh đà quên em”.

Cành hoa nay nở hoa thêm

Nhắc cùng anh mối tình duyên khi nào

Cánh hoa em rắc hôm nao

Lên làn sóng tóc em – sao dịu dàng!

Trái tim ngừng đập sẵn sàng

Yêu người yêu khác, sầu mang bên lòng

Ôi thiên tình sử nghẹn ngùng!

Ngồi bên ai vẫn mơ màng nhớ em. (1)

1925

(1) XUÂN DIU dch

MT CHIU XANH. MT CHIU TRĂNG

Một chiều xanh. Một chiều xanh

Một thuở xa xưa anh trẻ và anh đẹp

Không giữ được. Không quay lại được

Tất cả đã bay đi… bay xa… bay qua…

Cho đến lúc tim ngừng đập và mắt sầm khép lại

Ôi hạnh phúc xanh! Những đêm trăng!..

1925

LÁ THƯ GI NGƯỜI ĐÀN BÀ

Nhớ chăng, người có nhớ chăng

Lặng im tôi đứng tựa lưng bên tường

Lời người gay gắt trong phòng

Ném vào tôi, chẳng xót thương chút nào?

Bảo rằng: đến lúc biệt nhau

Đời người cực nhục âu sầu vì tôi

Bảo rằng? Đã đến lúc rồi

Tự người lo liệu cuộc đời mình thôi

Mặc cho số phận của tôi

Cứ lăn xuống dốc… Hỡi người yêu thương.

Hỡi người, có hiểu hay không

Đã bao giờ thấy tận lòng yêu tôi?

Ở trong hỗn độn lũ người

Tôi như con ngựa đường dài ruổi rong

Hỡi người, có hiểu hay không

Tôi phi ngơ ngác bão giông dòng đời?…

Kề nhau chẳng rõ mặt người

Xa nhau mới thấy rạng ngời chân dung

Là khi sóng dữ biển tung

Con tàu số phận bão bùng, ai hay…

Con tàu trái đất quay quay

Bỗng người  cầm lái bỏ tay lái rồi

Vinh quang tìm chốn sao trời

Để con tàu giữa bời bời cuồng phong

Chúng ta còn đứng trên boong

Ai chửi rủa với ai còn oẹ nôn

Và ai khoẻ mạnh kiên cường

Hiên ngang trụ giữa trùng dương sóng gào

Tôi chui tọt xuống hầm tàu

Cúi trên miệng cốc với màu rượu Nga

Để dồi dịu bớt xót xa

Trong men rượu – thứ rượu Nga tuyệt vời

Hỡi người yêu của tôi ơi

Mắt buồn day dứt nhìn tôi tủi hờn

Trước bao gây gổ om xòm

Trước bao câu chuyện kinh hồn về tôi

Nhưng người nào hiểu giữa đời

Tôi buồn ngơ ngác biết rồi về đâu?…

Năm qua mau tháng qua mau

Tôi không còn trẻ – nhuốm màu thời gian

Chẳng như xưa nữa tâm hồn

Nghĩ suy, xúc động chẳng còn như xưa

Tôi nâng chén rượu tung hô

Mừng vui, chợt nhớ âu lo mắt người…

Hỡi người yêu của tôi ơi

Giờ đây tôi muốn tìm người, báo tin:

Tôi không rơi xuống biển đen

Bởi tôi còn một niềm tin trên bờ

Giờ trên đất nước Tự Do

Tôi là người bạn đường xa trọn đời

Bây giờ tôi khác xưa rồi

Chẳng làm người khổ như hồi xa xưa

Dưới cờ sáng tựa bông hoa

Tôi đi, dù đến trời xa vô cùng…

Hãy cho qua những lỗi lầm

Người ơi, tôi biết chắc rằng, giờ đây

Người đang sống với tháng ngày

Bên chồng mực thước, dạn dày, thông minh

Những niềm mơ ước chúng mình

Với người, hẳn đã trở thành lạ xa

Và tôi, tôi của bây giờ

Với người, người chẳng cần gì nữa đâu!…

Sao đời dắt dẫn thế nào

Xin người cứ sống ngọt ngào vậy thôi

Và tôi xin gửi tới người

Lời chào của kẻ suốt đời không quên

Với bao thương nhớ kề bên

Lời chào của một người quen của người

1924 – 1925

ĐNG NI TUYT,
M
T MT TRĂNG MÀU TRNG

Đồng nội tuyết, một mặt trăng màu trắng

Như vải liệm phủ lên một phía cuộc đời

Cây khoác áo tang khóc trong rừng trắng lạnh

Ai đã chết ở đây? Ai chết? Hay lại chính là tôi?…

1925

TÔI CHNG TIC, CHNG KÊU VAN, CHNG KHÓC

Tôi chẳng tiếc, chẳng kêu van, chẳng khóc

Tất cả sẽ tan đi như làn khói mong manh từ cây táo trắng kia

Tất cả sẽ héo tàn, thời vàng ngọc sẽ qua

Tôi cũng chẳng còn thêm tuổi trẻ…

Như vậy đấy, tim tôi giờ băng giá

Đã dâng đầy. Đâu sôi động như xưa

Và xứ sở của bạch dương trải lụa

Những chân trần trượt ngã, chẳng bị lừa.

Hồn lang thang mỗi ngày một ít đi

Những tiếng xôn xao, những lời lửa cháy

Ôi mất mát của tôi – những gì tươi tắn ấy

Mắt ngang tàng và thác lũ tình yêu.

Giờ ước mong, tôi dè dặt hơn nhiều

Cuộc sống của tôi ư? Tôi có mơ thấy nó

Trên ngựa hồng phi qua miền hoa nở

Đầy âm thanh một mai sớm mùa xuân.

Rồi tất cả chúng ta, tất cả chúng ta nơi trần thế

Như lá phong lặng lẽ trút sắc đồng

Thôi, thế này, với nó hãy cầu mong:

Rằng… nó đến… ánh lên… rồi tan biến…

1922

ĐÂU NHÀ CA B TÔI

Ở đâu nhà của bố tôi

Tấm lưng còm sém nằng trời tháng, năm

Cát vàng chưa một dấu chân

Trước sân như thể tấm khăn của người

Ở đâu nhà của bố tôi?…

Người chăn bò hát ngoài sông

Đàn bò gặm cỏ trên đồng bao la

Bỗng dưng mặt nước sáng lòa

Ba ngôi sao nhỏ trời xa bềnh bồng

Người chăn bò hát ngoài sông…

Cối xay gió – cánh của mình

Thời gian quay miết rung rinh sau làng

Trăng như quả lắc bằng vàng

Nhịp thời gian đổ mơ màng mưa êm

Cối xay gió – cánh của mình…

Cơn mưa ngàn vạn mũi tên

Xuyên mây bay xuống trước thềm nhà tôi

Tấm khăn nhàu nát mất rồi

Cát vàng như đã bao người giẫm lên

Cơn mưa ngàn vạn mũi tên…

1917 –1918

VỚI PUSKIN

Sao nhớ quá một tài năng kỳ diệu

Của một người mang số phận nước Nga

Tôi đứng trên đại lộ Tơ-ve-rơ

Và tôi nói với chính mình đang đứng

Trước một người tóc vàng, gần như trắng

Ngỡ mù sương trong thần thoại xa vời

Ôi! Alexandro! Anh là người lêu lổng

Như hôm nay tôi lêu lổng vậy thôi.

Nhưng những trò vui trìu mến ấy

Chẳng làm mờ hình ảnh của anh

Và trong đồng của sự vinh quang tôi luyện

Đầu anh còn kiêu hãnh rung lên

Còn tôi vẫn đứng đây như trong cuộc lễ mừng

Và trả lời anh: Tôi có thể chết

Tôi có thể chết ngay bây giờ, từ hạnh phúc

Giống như số phận của anh kia.

Nhưng tôi là một người trong xua đuổi

Tôi phải còn, và phải hát không ngừng

Để những bài hát của tôi về đồng nội

Mãi rung lên như tiếng ngân đồng!…

1924

Advertisements

One Response to Dịch thuật

  1. Than huu Nguyen nói:

    Cám ơn anh đã có công phiên dịch, nhưng khi anh dịch âm tên tác giả hay địa danh nên để nguyên chữ gốc đồng thời mở ngoặc anh hãy ghi thêm cách phát âm , như thế nó dễ dàng cho người đọc hơn và dễ hiểu hơn, thú thực người đọc không hiểu tên tác giả là gì, anh viết Puskin là tốt, đọc giả biết ngay nhà thơ nổi tiếng của Nga

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s