Thơ viết trong đêm tự tử

Thơ viết trong đêm tự tử:

(10 BÀI THƠ VÀ MỘT LỜI ƯỚC MUỐN)

NGUYỄN TRỌNG TẠO

(ĐỖ QUYÊN bình)

 

 

(NTT và Nguyễn Hoa 1982)

 

Và tim tôi nếu ai đó đem chôn

Thì nó sẽ mọc lên hoàng hôn!


1.

Chưa phải thế nhưng mà nó thế

Tôi ra đi nào phải không yêu Mẹ

Tôi ra đi nào phải chẳng yêu người

Chưa phải thế nhưng mà nó thế


Chưa phải thế nhưng mà nó thế

Bạn bè tôi còn hy vọng tôi nhiều

Những bài thơ còn mắc nợ mây chiều

Chưa phải thế nhưng mà nó thế


Chưa phải thế nhưng mà nó thế

Tôi ra đi đừng nghĩ vắng tôi rồi

Tôi ra đi vì yêu quá cuộc đời

Chưa phải thế nhưng mà nó thế


2.

Vì sao tôi phải tự giết mình bằng hai viên đạn

Điều băn khoăn không phải chuyện tình cờ

Tôi không phải là người cố chết

Vậy thì lý do gì?


Một viên đạn tự giết tôi cũng đủ

Còn viên kia? Đáng dành cho kẻ khác

Nhưng tôi đã thương kẻ khác hơn mình

Viên đạn kia sẽ giết tôi lần nữa!


3.

Người ta sống thế nào thì chết cũng vậy thôi

Tôi sống không dối lừa tôi chết không lừa dối

Hơn 30 năm trước tôi đến với đời này

Cũng ra đi từ đời này sau hơn 30 năm tuổi


Có khác chăng những ngày tôi đã sống

Gặp người này bằng cái bắt tay người khác bằng cái hôn

Giờ tôi chết một mình trong phòng kín

Khônng cái bắt tay. Cái hôn cũng không.


4.

Hoa ơi! Nếu bạn buồn rầu về cái chết của tôi

Tôi không muốn can ngăn sự buồn rầu của bạn

Chúng mình sống cho nhau như cây với cội

Khuyên can để làm gì nếu chẳng ích gì hơn


Và bởi vậy Hoa ơi xin đừng trách

Tôi ra đi không hỏi bạn một lời.


5.

Không ngờ tôi có thể biết rõ ràng bài thơ cuối cùng tôi viết

Bài thơ nghiêm trang và run rẩy của tôi

Chỉ riêng điều này cũng thấy mình hạnh phúc:

Tôi không còn. Bài thơ tôi còn đây…


6.

Trên thế gian này tôi đến rồi đi như tia chớp mà thôi

Ôi cuộc đời ngắn ngủi

Chia tay tuổi thơ vẫy tung mùa phượng đỏ

Áo lính thời trai chưa kịp cũ


Ngoảnh lại yêu đương như muối xát lòng

Con gái bé bỏng ơi! Con là bài thơ lớn nhất

Mãi hoài thai những câu thơ ba viết

Hoài thai ba những giây phút yếu lòng


Bạn bè đông

Một hai tâm đắc

Suốt cả thời mình sống trên trái đất

Sống thật lòng như tia chớp vậy thôi


Ôi cuộc đời ngắn ngủi

Ghét bỏ làm chi tiếc nuối làm chi

Tia chớp thế nào phát sáng thế ấy

Người đến thế nào người cứ thế ra đi


“trên thế gian này tôi chỉ là người đi qua

em hãy vẫy cho tôi một bàn tay trìu mến”

Tôi đã vẫy cho Ê-xê-nhin cái vẫy tay anh muốn

Giờ đến lượt tôi. Ai sẽ vẫy tôi đây?


7.

Đáng lẽ ra đi rồi sao tôi vẫn còn đây

Đối diện với chân trời tuổi nhỏ

Đối diện với bất công đau khổ

Đáng lẽ ra đi rồi sao tôi vẫn còn đây


Lòng bộn bề và trời đầy mây

Khao khát tự do thì tự do bị trói

Khao khát yêu thương thì ba chìm bảy nổi

Sự thật thiêng liêng bị đánh tráo dối lừa


Đáng lẽ ra đi rồi sao tôi vẫn còn đây

Để được hát bài hát mình lần cuối

Để được hát ngợi ca lẽ phải

Đáng lẽ ra đi rồi sao tôi vẫn còn đây


8.

Bạn ơi! Có thể bạn đã ủng hộ tôi mà chưa đạt được

Bạn ơi! Có thể tôi với bạn đã cãi cọ nhau không bằng lời

Bạn ơi! Có thể bạn thờ ơ lãnh đạm với tôi

Bạn ơi! Có thể tôi với bạn đã thỏa thuận điều này. Điều khác chưa thỏa thuận


Cuộc đời là vậy nó cứ vậy kéo dài

Hôm nay tôi chết ai chết ngày mai

Hôm nay ai thương tôi ngày mai ai thương người

Hôm nay ai ghét tôi ngày mai ai ghét người


Cuộc đời là vậy nó cứ vậy kéo dài

Hôm nay tôi chết ai chết ngày mai


9.

Có thể không phải thế nhưng mà tôi nghĩ thế

Người ta sống với nhau dè dặt đến nghi ngờ

Nụ cười xã giao

Công việc cũng xã giao

Có thể không phải thế nhưng mà tôi nghĩ thế


Có khi vì một cái gì đó

Như lòng ganh tị  nhỏ nhen

Sẵn sàng đánh vào kẽ hở của lòng tốt

Trâu bò húc nhau cánh đồng bị dẫm nát

Bố mẹ giận nhau bỏ đói đàn con


Vì sao người ta miễn cưỡng nghe lòng thành thật

Vì sao người ta lại vu cáo anh khi anh đang lâm nạn

Vì sao anh tự tử người ta uống rượu mừng

Vì sao anh không biết tựa lưng

Vào những người trung thực


Có thể không phải thế nhưng mà tôi nghĩ thế

Đời bao nhiêu phe phẩy đứng chắn đường

Bọn phe phẩy ăn diện sang trọng quá

Da dẻ hồng hào

Nụ cười ma giáo

Cũng có khi mang trang phục quân nhân


Có thể không phải thế nhưng mà tôi nghĩ thế


10.

Nếu tim tôi có thể bóp tơi ra thành muôn hạt li ti

Tôi sẽ ném lên trời cho gió mang đi


Nếu tim tôi có thể rung âm nhạc

Thì tôi đã dành nó cho bài hát


Nếu tim tôi có thể viết thành thơ

Nó đã ở trong thơ tôi bao giờ


Nếu tim tôi có thể yêu say đắm

Nó đã ở trong ngực em đằm thắm


Và tim tôi nếu ai đó đem chôn

Thì nó sẽ mọc lên hoàng hôn!


Vân Hồ 3, đêm 11.11.1981

(Khi tôi viết xong 10 bài thơ này thì trời đã gần sáng. Tôi tháo 2 băng đạn ra khỏi 2 khẩu súng ngắn, cho vào bao súng. Một khẩu cất vào tủ của mình, một khẩu trả lại tủ Nguyễn Hoa, người bạn thân ở cùng phòng đang về quê).


+ Ghi chú của NGUYỄN TRỌNG TẠO khi công bố tập thơ này:  

Đọc bài Nguyễn Hòa trên báo CAND thấy nói về tôi, tôi có vài ý kiến cho NH rõ.

“Anh Nguyễn Hòa trích một đoạn tôi trả lời phỏng vấn rồi hạ một câu: “Giá ngày ấy ông bóp cái cò súng thì có phải thi ca nước nhà đã có một sự kiện bi tráng để lưu danh muôn thuở hay không, nhưng tôi lại ngờ đó là chuyện hoang đường, vì chỉ có mỗi mình ông là… chứng nhân!?”.

Vậy tôi xin hỏi lại anh Nguyễn Hòa: Nếu anh định tự tử thì anh sẽ gọi mấy người đến để làm nhân chứng?

Tự tử mà cần người làm chứng ư? Mời họ đến để xem anh tự tử? Tôi thật không thể hiểu một “nhà lý luận phê bình” như anh Nguyễn Hòa lại có thể hỏi một câu ngu xuẩn như thế.

-0-

Bài bình (loạn) của Đỗ Quyên

 

Vancouver, 1-3-2009

1- Về Ý nghĩa:

Vụ ì xèo “tự tử” này phải nói là cái Dở nó đỡ cái Hay: Nhờ nó mà bạn đọc – trong đó có ĐQ – được biết 10 bài thơ “hồi sinh” NTT. Dạo đọc bài phỏng vấn của Nguyễn Đức Tùng với các bác, ĐQ đã nghĩ đến việc vấn hỏi về “thi chứng” đó (Ha ha! “Nhân chứng” với nghệ thuật là cái đinh mục!) nhưng chưa có dịp…

2- Về Nội dung:

10 BÀI THƠ VÀ MỘT LỜI ƯỚC MUỐN quả là 1 Di chúc nghệ thuật, nhưng là 1 Di chúc cho chính mình, của 1 nhà thơ trong lúc chấp chới giữa 2 dòng Sinh-Tử. Có mấy ai ở đời được đọc-lại-di-chúc như vậy?

3- Về Nghệ thuật:

Đây là 1 bi tráng ca của thi ca VN chứ chả bỡn! Nhịp thơ đi liền như hơi thở gấp của kẻ bị đuổi cùng đường, nhưng cú pháp thơ vẫn rất từ tốn như của người lần cuối nhìn lại gia tài tinh thần: Mẹ, Con, Bạn hữu, Vợ/Người yêu, Thơ ca, Kẻ khác mình (Cái hay là ở chỗ  đọc thơ không thấy kẻ thù!). Một biên bản cuộc đời bằng ngôn ngữ thơ như vậy quả ít nhà thơ nào có.

4- Về Cấu trúc, Ngôn ngữ:

 

+ Không phải ngẫu nhiên tác giả gọi là “10 bài thơ” dù về cấu trúc nó là 10 “đoạn” của 1 “bài” thơ? Nếu đọc 10 bài độc lập thì cũng chả… chết thằng Tây nào cả! Ta hình dung: tác giả trong lúc ở bờ vực tâm lý, đã chọn 1 giải pháp tỏa dần tình cảm nhưng phải là gọn; để nếu nhỡ… quá tay súng lỏng tay thơ thì “Tôi không còn. Bài thơ tôi còn đây…”. Nhưng để sắp đặt đúng 10 bài – đủ 10 ngón tay trong 2 bàn tay – với cấu trúc khá chặt chẽ, đúng là Trời viết chứ không phải nhà thơ viết.

 

+ ĐQ đọc tập thơ độc đáo về thi phận và hay về thi cảm này tới 5-6 lần, trong 2 ngày. Một lần đọc to ơi là to! (Cho thằng nào sắp tự tử nghe! Ha ha ha) Nhưng lần đọc nào cũng chọn lúc vội (dù không có súng lục kề tai!). Ấn tượng rõ nhất là như không thấy dụng công ngôn ngữ, tu từ… Nhưng chúng vẫn có, về “hình thức”, đó là các thi ảnh khá quen thuộc, dùng không cao tay là bị “sến”, “sáo”, trừ hình ảnh cuối cùng rất siêu thực. Thế mà trong mạch chảy chung toàn bài, ta như không thấy “thơ” (của thi sĩ viết với người đọc) mà chỉ thấy “lời” nói cuối cùng của 1 Người nói với nhiều Người.

 

5- Các câu và các đoạn (bài mini) rực sáng:

 

+ Câu đề từ:

”Và tim tôi nếu ai đó đem chôn

  Thì nó sẽ mọc lên hoàng hôn!”

Vẻ ảo và vẻ thực của hình ảnh rất rõ: Chôn tim là chuyện thường nghe nói (tim ông kẹ nhạc Chopin chẳng hạn!) Còn mọc mặt trời lên từ đất thì quả là siêu – chỉ có người sắp chết nói. Thoạt tiên, chắc nhiều người đọc cũng nghĩ 1 cách “lãng mạn cách mạng” như 1 bạn trên Blog hỏi tác giả rằng sao không là “bình minh”. Câu đáp của khổ chủ hơi bị thật thà! ĐQ mà được hỏi vậy, sẽ “nổ” rằng: “Cái chết sắp có của tui là 1 cái chết “đen”. Nó báo hiệu sự oan ức, sự đi xuống của… mặt trời”. Vân vân và vân vân.

Bác NTTạo này, ĐQ ngờ là cái chàng Tây Ban Nha Lorca đã ám vào anh chàng Việt NTTạo ở 2 câu cuối trên: thi sĩ Tây Ban Nha có câu thơ, đại khái, sau lưng người bị bắn trên pháp trường nhô lên một ông mặt trời!

 

+ Bài 1 (Mở): Kỹ thuật lặp lại đúng là của người lúng ta lúng túng trước cái chết mà mình là kẻ sát nhân.

“Tôi ra đi nào phải không yêu Mẹ” là 1 câu làm xúc động nhiều lần, với sự giản dị nhiều lần. Câu này nâng bài thơ tới ý nghĩa khác hẳn nếu thiếu nó. Khi ta chết, ta nghĩ đến đấng sinh thành nên ta – đó là đạo người, đạo Việt. Hôm qua, đọc Nguyễn Quang Thiều trên lethieunhon.com có 1 câu về mẹ cũng giản dị và thổi cả bài tuỳ bút bay lên; đại thể, trong thời ấu thơ làng quê nghèo và buồn, “anh chị em tôi không có một gia sản gì ngoài mẹ.”

 

+ Bài 2: Nhân tính và khá tỉnh táo: “Vì sao tôi phải tự giết mình bằng hai viên đạn”. Đoạn trên ĐQ nói bài thơ khai tử này không có “kẻ thù” là thế!

 

+ Bài 5: Súc tích! Lời nói nhuyễn không phải nhờ nước trong miệng mà bằng… máu từ tim! Chỉ có thi ca mới làm được vậy!

 

“Không ngờ tôi có thể biết rõ ràng bài thơ cuối cùng tôi viết

Bài thơ nghiêm trang và run rẩy của tôi

Chỉ riêng điều này cũng thấy mình hạnh phúc:

Tôi không còn. Bài thơ tôi còn đây…”

 

Hai cặp chữ đối trọng mà lại không đối lập “nghiêm trang và run rẩy” trúng tâm trạng của 1 “di chúc” và của 1 “tuyệt tự” với kẻ không có vũ khí gì ngoài thơ để chống lại súng lục!

 

+ 3 bài 7-8-9 có nhẽ là đoạn “lùng bùng” nhất trong cả thiên bi tráng ca này. Về nghệ thuật cũng lộ vẻ “non” nhất! Dường như chúng hiện ra trong lúc tay súng đang… siết thì buông, buông thì lại siết? Chúng cho thấy tác giả không dám kết tội ai hay vấn đề nào 1 cách róng riết (dù căn nguyên của các bức bối khiến tác giả cùng đường cũng đã được chỉ ra khá rõ – nhất là ở thời 1981, mà như vậy cũng đáng nể!) Nó cho thấy tác giả dao động giữa các suy nghĩ mà không cái nào làm “phạm nhân” cho 1 sự chết đang được thực thi.

 

+ Bài 10 (Kết): đúng là cái giẫy cuối cùng của Con Thiên Nga thi ca! Các hình tượng đẹp với vẻ tuyệt vọng. Ném tim lên trời xanh đã là đẹp, nhưng hơi… bốc, mà đặt tim mình vào “ngực em” thì không chỉ đẹp lại thánh thiện, lại kỳ ảo 1 cách hiện thực, kiểu như bác Thanh Tâm Tuyền cứ đòi “khóc bằng mắt em” chẳng hạn.

 

6- Về sáng tác “tiền tự tử”:

 

Còn 101 điều quanh bài thơ “tiền tự tử” kỳ khôi này của NTTạo cần sự xử lý của nhiều loại gia: phê bình gia, nghiên cứu văn bản gia, bình luận gia, tâm lý gia, và cả hình sự gia, rồi còn v.v… gia nữa!

Gọi “kỳ khôi”, vì với làng văn Việt không có nhiều “văn bản” tương tự (như Nhất Linh với Chúc thư văn học).

Nghiên cứu hành trình tự tử của các nhà văn An Nam (và cả Tàu), ĐQ thấy có vẻ đìu hiu không phong phú như cánh văn sĩ Nhựt Bổn, Tây Âu, Bắc Mỹ… Hồ sơ nhà văn An Nam hiện đại tự tử đến nay chưa quá… 5 đầu ngón tay thì phải? Như trong chương Mộ Văn của trường ca Đống Chữ mà ĐQ đã phác lập chỉ nhõn có có 2 bác: Nhất Linh và Nguyễn Tất Nhiên (bên cạnh các “đại gia tự tử” của thế giới như Lý Bạch, Essenin, Hemingway, Maia…). Nhà văn Việt nào gần đây đã tự tử xin giơ tay lên để bổ sung?

 

Thôi, nào tay ly tay bút ăn mừng cho “giai đoạn” tay súng tay bút đã qua!

 

ĐQ

 

About hoingovanchuong

Nhà văn
This entry was posted in 03.Chuyện làng văn, 06.Thơ. Bookmark the permalink.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s