PHÊ BÌNH CÓ DÁM NÓI SỰ THẬT?

NGUYỄN TRỌNG TẠO

Trước hết, phải khẳng định Phê bình văn học là gì? Đấy là sự thẩm định, phân tích, nhận xét và đánh giá văn học nói chung hay tác phẩm văn học nói riêng. Khác với người đọc đơn thuần chỉ thưởng thức văn học, nhà phê bình văn học phải có kiến thức uyên bác về văn học, văn hoá và xã hội, cộng với khả năng tiếp cận văn học hết sức nhạy cảm để kiến giải được cái hay, cái dở của đối tượng phê bình và chỉ ra tính hệ thống của nó.

Nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo

Nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo

Không thể tồn tại một nền văn học mà không có phê bình. Nhưng phê bình cũng có thể giết chết hoặc làm thui chột sự phát triển văn học. Vì thế mà nổ ra tranh luận văn học, tranh luận giữa nhà sáng tác và nhà phê bình, tranh luận giữa nhà phê bình với nhà phê bình. Trong tranh luận, thường thì chân lí thắng, nhưng cũng có khi chân lí thua (tạm thời) hoặc bị đánh tráo. Vì vậy mà có sự “giải oan” cho nhiều vụ án văn chương trong lịch sử.

Hiện tượng tranh luận văn học ở ta nhiều năm gần đây thường bị dừng lại nửa vời, là hiện tượng bất bình thường. Bất bình thường ở chính nhà phê bình và bất bình thường ở những nhà quản lý văn nghệ, báo chí, nó làm ách tắc sự phát triển của lý luận văn học nói riêng và văn học nói chung. Thậm chí có những tác phẩm văn học bị thu hồi mà không được tranh luận. Thủ tiêu tranh luận là một hiểm hoạ đối với tự do sáng tác và tự do phê bình, khiến cho nhà văn và cả nhà phê bình cảm giác là chân lí bị độc quyền chiếm giữ ở đâu đó mà không thuộc về mình, còn độc giả thì hoang mang dẫn tới sự tò mò thiếu định hướng. Nếu những cuốn sách bị thu hồi được tranh luận công khai thì cái hay lẫn cái dở sẽ được phơi bày, công chúng sẽ nhận thức được cái sai cái đúng của nhà văn, và dân trí văn học sẽ được nâng cao; mặt khác, công luận sẽ giúp cho những nhà quản lý xử lý vấn đề một cách khách quan, đúng với luật pháp hiện hành. Nhà văn phải chịu trách nhiệm về tác phẩm của mình trước công chúng và trước pháp luật, vậy thì tại sao nhà văn lại không được thay luật sư để “tự bào chữa” cho tác phẩm của mình khi bị thu hồi? Thực tế thì có cuốn sách bị thu hồi lại được những kẻ khác lợi dụng nhân bản, bán lén lút với giá cắt cổ, làm thiệt hại cho nhà văn và gây hoang mang trong công chúng. Tôi nghĩ rằng, nếu được công khai tranh luận, thì vấn đề sẽ sáng tỏ hơn, nó sẽ tác động đến tiến trình phát triển của văn học tích cực hơn.

Tôi biết một số tổng biên tập báo rất muốn mở tranh luận văn học trên báo mình, không chỉ để bán báo, mà còn nhằm nâng cao dân trí văn học, nhưng lại sợ đụng “trần”. Chính vì thế mà những biến động của văn học ta những năm gần đây không được phản ánh một cách trung thực, sâu sắc và toàn diện, khiến công chúng có cảm giác là văn học có vẻ mờ nhạt. Thực ra không phải như vậy. Có nhiều tác phẩm thơ kể cả “thơ khó đọc” đã xuất hiện, nhưng vẫn bị các nhà phê bình làm ngơ. Có những tiểu thuyết xì xầm ngoài lề mà không thấy nhà phê bình nào động bút. Nhà phê bình ta “khéo” quá, “khôn” quá, “ma lanh” quá. Thiếu tài hay thiếu tâm? Thiếu nghề hay thiếu dũng? Xu phụ và cơ hội không phải là bản chất của phê bình, mà đấy là nguy cơ khiến phê bình bị thủ tiêu, và văn học trở nên què quặt, chỉ đi bằng một chân với cái nạng gỗ phê bình mục rữa. Thiết nghĩ, những nhà phê bình biết tự trọng và có tài sẽ dám nói lên sự thật, và dám nghe những điều nói thật.

About hoingovanchuong

Nhà văn
This entry was posted in 02.Diễn đàn, 03.Chuyện làng văn, 05.Phê bình-lý luận and tagged , . Bookmark the permalink.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s