“NHẬN RA CHÚA CHỈ GHÉP BẰNG ĐẤT ĐÁ”

LÊ VĂN VỴ

Vào những ngày nóng tin lão Tập sắp có chuyến thăm Việt Nam, bỗng nhiên tôi chợt nhớ đến bài thơ: “Tản mạn thời tôi sống” của Nhà thơ, Nhạc sĩ Nguyễn Trọng Tạo.

Tác giả Lê Văn Vỵ và nhà thơ NTT, 2014

Tác giả Lê Văn Vỵ và nhà thơ NTT, 2014

Bài thơ ra đời vào tháng 6/1981 gây nên một cơn chấn động, thức tỉnh người ta nhận chân lại một số giá trị.

Lúc đó, tôi đang học năm thứ nhất Cao học Chuyên ngành Ngôn ngữ tại ĐH Vinh. Trước buổi học, bạn bè kháo nhau về bài thơ mới, lạ, “dậy sóng” của Nguyễn Trọng Tạo. Thế là không chờ đến cuối buổi học, tôi đã “lủi trốn” lên thư viện đọc ngốn ngấu bài thơ. Đọc, một mạch. Đọc tròn xoe mắt. Đọc há hốc mồm. Đọc rồi cầm tờ báo chạy về lớp như ma ám, khiến cô thư viện thấy lạ lùng.

Bài thơ như nam châm, như điện truyền đến cho chúng tôi một nguồn cảm hứng tuôn trào, hóa giải những bức bối bấy lâu nay.

Chúng tôi thi nhau chép và học thuộc lòng. Buồn cười nhất là thi xem ai học thuộc lòng nhanh nhất bài thơ “Tản mạn thời tôi sống”.

Bài thơ “tản mạn” nhưng không hề vụng vặt. Cấu tứ bài thơ được triển khai trong mạch thời gian đồng hiện. Quá khứ vẫn còn ám ảnh. Hiện tại ngổn ngang. Tương lai rụt rè và ngỡ ngàng. Nguyễn Trọng Tạo đã gọi về chất thơ của đời thường, của văn xuôi, chính luận. nào là giá, lương tiền, nào là giặc giã cuối trời, nào là xa xứ, vượt biên… Ngổn ngang đất, ngổn ngang biển, ngổn ngang trời và ngổn ngang trong lòng người.

Những câu thơ phơi bày sự thật những năm 80, những góc khuất, những góc tối, phơi bày ra ánh sáng những điều cấm kỵ, với trách nhiệm dấn thân, nhập cuộc và đối mặt trực tiếp với sự thật: “Tôi sống thờI không thể đứng quay lưng”. Thái độ không quay lưng với hiện thực cho dù hiện thực phũ phàng, là trách nhiệm, lương tri của người tri thức.

Trên dòng sông thời gian, có bèo bọt rác rều đục ngầu, nhưng cũng có phù sa, có thủy thần hạ bá chết chóc nhưng cũng có sự sống bờ bãi trù mật xanh tươi. Điều đáng nói là Nhà thơ không hề gieo bi quan, nghi ngờ, phản trắc mà mang đến cho chúng tôi một niềm tin về quy luật: “Những bông hoa vẫn cứ nở đúng mùa”. Đằng sau những cảm xúc thế sự ấy là triết lý về thời cuộc. Đó là CÁI ĐINH cắm rất sâu, rất chắc, cái ĐINH đóng vào tâm cảm của chúng tôi, về một NIỀM TIN vào quy luật tất yếu. Ở đây tôi muốn nói đến câu thơ: “Những bông hoa vẫn cứ nỏ đúng mùa” được lặp đi lặp lại nhiều lần, ở đầu mỗi khổ thơ vừa là chất keo gắn kết những thi liệu “tản mạn” vào một thể thống nhất, nhưng mặt khác, giữa bao ngổn ngang tang tóc, khổ đau, đói kém, nghi ngờ phản trắc, hình ảnh bông hoa sứ giả của cái đẹp “đến hẹn lại lên” đúng mùa lại nở mang đến cho ta đức tin về quy luật vĩnh cửu, về “Cái đẹp sẽ cứu vãn thế giới” (Đotxtoiepxki).

Tôi cũng muốn nói đến hai câu thơ khác được nhà thơ điệp lại cuối mỗi đoạn: “Thời tôi sống có bao nhiêu câu hỏi/ Câu trả lời thật không dễ dàng chi”. Bao nhiêu câu hỏi về nhân sinh thế sự, về quá khứ, hiện tại mai sau, “không dễ dàng” trả lời, nhưng không phải là rơi vào ngõ cụt của sự bế tắc. Điều kỳ diệu của Nguyễn Trọng tạo là anh đã tìm được câu trả lời. Câu trả lời cho chính bản thân anh, cho thế hệ chúng tôi, cho dân tộc. Thông điệp nhà thơ gửi gắm: “Những bông hoa vẫn cứ nở đúng mùa”.

Nghệ sĩ chân chính, nghệ sĩ tài năng đích thực giống như con chim biết cất lên tiếng hót gọi bình minh. “Tản mạn thời tôi sống” chính là tiếng chim hót thức mặt trời dậy, tiếng chim thức tỉnh. Để rồi 35 năm đã trôi qua, đọc lại bài thơ ta bỗng ngỡ ngàng vì bài thơ là tiếng nói trí tuệ, dũng cảm của một tri thức lớn, đến trước những vấn đề hệ trọng của quốc gia, dân tộc, của lương tri thời đại và của mỗi con người.

Để kết thúc bài viết ngắn này, bạn hãy cùng tôi đọc lại đoạn thơ thứ 4 trong bài thơ để thấy được cách đây 35 năm, Nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo đã viết những câu thơ đau đớn, sắc lạnh, thấm thía mang ý nghĩa tiên tri…

Khi đang đắm yêu nào tin được bao giờ
Rồi một ngày người yêu ta đổi dạ
Rồi một ngày thần tượng ta tan vỡ
Bạn bè thân thọc súng ở bên sườn

Sau cái bắt tay xòe một lưỡi dao găm
Kẻ tình nguyện giữ nhà muốn chiếm nhà ta ở
Tấm ảnh Mao treo lẫn màu cờ đỏ
Tay ta treo đâu nghĩ có một lần!…

Như con chiên sùng đạo chợt bàng hoàng
Nhận ra Chúa chỉ ghép bằng đất đá
Thời tôi sống thêm một lần súng nổ
Trái tim đau rỏ máu dọc biên thùy…

3.11.2015
LÊ VĂN VỴ

Bài thơ:

TẢN MẠN THỜI TÔI SỐNG

1. 

Những bông hoa vẫn cứ nở đúng mùa 
Như thời đã đi qua, như thời rồi sẽ đến 
Nhưng cái thời tôi sống 
hẳn khác xưa 
Trong bài hát thêm bom rơi, và súng 

Anh yêu em anh phải đi ra trận 
Vợ yêu chồng biết chờ đợi, nuôi con 
Đất yêu người đất nhận làm lá chắn 
Hai mươi năm không nguôi lửa chiến trường 

Hai mươi năm không ngày nào vắng người chết đạn 
Khăn tang bay người sống trắng mái đầu 
Đâu cũng gặp những nghĩa trang liệt sĩ 
Chiến tranh chấm dứt rồi mà nào dễ tin đâu! 

2. 

Những bông hoa vẫn cứ nở đúng mùa 
Nhưng màu hoa thời tôi thì có khác 
Xe đến công trường bay mù bụi cát 
Màu hoa thường lấm bụi suốt mùa khô 

Lúa ngậm đòng lụt bão đến xô bồ 
Nhà đang dựng thiếu xi măng, thiếu gạch 
Bao đám cưới chưa có phòng hạnh phúc 
Mây ngổn ngang lam lũ những dáng người 

Anh nhớ em nhớ về phía cuối trời 
Nơi đất mới khai hoang chân em dầm trong đất 
Em nhớ anh nhớ về nơi bóng giặc 
Cứ rập rình quanh cột mốc đêm đêm 

Gió thầm thào như chẳng thể nguôi yên 
Gạo thịt cửa hàng nhiều khi không đủ bán 
Con phe sục khắp ga tàu bến cảng 
Giá chợ đen ngoảnh mặt với đồng lương… 

Có bao người ước cuộc sống bình thường 
Như một thuở xa xôi mình đã có 
Thuở miếng ăn không phải bàn đến nữa 
Thuở chiến tranh chưa chạm ngõ nhà mình 

Có bao người bạc bẽo với quê hương 
Thả số phận bập bềnh vào biển tối 
Thời tôi sống có bao nhiêu câu hỏi 
Câu trả lời thật không dễ dàng chi!… 

3. 

Những bông hoa vẫn cứ nở đúng mùa 
Chỉ vết thương rồi thời gian làm sẹo 
Vầng trăng mọc vào thơ mỗi ngày dường đổi mới 
Người lo toan vầng trăng chẳng yên tròn 

Tôi sống thời không thể đứng quay lưng 
Bao biến động dễ đâu nhìn thấy được 
Bờ thẳng hơn những cánh đồng hợp tác 
Đê sông Hồng sau mùa lũ thêm cao 

Tàu ngoài khơi vừa phát hiện mỏ dầu 
Đập thuỷ điện sông Đà đang xây móng 
Tờ báo đẫm mồ hôi bỗng sáng dòng tin ngắn: 
“Nhà máy giấy Bãi Bằng vừa ra mẻ đầu tiên” 

Thời đã qua sẽ chẳng khỏi ngạc nhiên 
Nếu trở lại bây giờ vẫn quần nâu dạo phố 
Thời tôi sống cả đến bầy em nhỏ 
Diện quần bò nhảy theo điệu nhạc vui… 

Đài thêm nhiều những bài hát yêu nhau 
Những điệu múa ba-lê hồng hào thêm sân khấu 
Cái mới đến ngỡ ngàng rồi nhập cuộc 
Báo bớt trang báo thêm chút thơ tình 

Thơ chưa hay thì thơ nói thật lòng 
Ai giả dối rồi biết mình lầm lỗi 
Thời tôi sống có bao nhiêu câu hỏi 
Câu trả lời thật không dễ dàng chi!… 

4. 

Khi đang đắm yêu nào tin được bao giờ 
Rồi một ngày người yêu ta đổi dạ 
Rồi một ngày thần tượng ta tan vỡ 
Bạn bè thân thọc súng ở bên sườn 

Sau cái bắt tay xoè một lưỡi da giao găm 
Kẻ tình nguyện giữ nhà muốn chiếm nhà ta ở 
Tấm ảnh Mao treo lẫn màu cờ đỏ 
Tay ta treo đâu nghĩ có một lần!… 

Như con chiên sung đạo chợt bàng hoàng 
Nhận ra Chúa chỉ ghép bằng đất đá 
Thời tôi sống thêm một lần súng nổ 
Trái tim đau rỏ máu dọc biên thuỳ… 

5. 

Rồi thời gian qua đi rồi tuổi trẻ qua đi 
Ai sau tôi ở vào thời sắp đến 
Thời không còn khổ đau thời không còn nghèo túng 
Đọc thơ tôi xin bạn chớ chau mày. 

Bạn hãy quên đi vất vả những hàng ngày 
Bao lo lắng đời thường từng làm tuổi xanh ta bạc tóc 
Chỉ Hy vọng và Niềm tin giúp ta thêm sức lực 
Câu thơ này xin bạn nhớ giùm cho: 

Những bông hoa vẫn cứ nở đúng mùa!…


Hà Nội, tháng 6.1981

About hoingovanchuong

Nhà văn
This entry was posted in 05.Phê bình-lý luận and tagged , . Bookmark the permalink.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s